Agrisoftteam

Prouzrokovač:Cuscuta spp.

Pojava, raširenost i štetnost

Vilina kosica je stalni pratilac djeteliništa i lucerišta. Javlja se na lucerki i crvenoj djetelini svuda gdje se ovoj parazitnoj cvjetnici ne poklanja dovoljno pažnje. Vilina kosica spada među najznačajnije patogene djeteline i lucerke ukoliko se ne preduzmu odgovarajuće mjere vilina kosica je sposobna da za 3-4 godine  a nekada i za kraći period, potpuno kompromituje proizvodnju lucerke i crvene djetaline. Vilina kosica se javlja i na šećernoj repi, mrkvi, crnom luku, a rijeđe na grahorici, krompiru, duvanu, suncokretu, grašku, pasulju, tikvi, paprici, sočivu, lanu, konoplji, bobu, hmelju, vinovoj, lozi, ruži, kupini, jasenu i drugim vrstama iz spontane flore.

SIMPTOMI

U usjevima lucerke i crvene djetalinevilina kosica se prepoznaje po žutim flekama u okviru kojih biljke zaostaju u porastu i na kraju uginu. Ove fleke se povećavaju, čak i po više metara svake godine. Kod parazitiranih biljaka lucerke i crvene djeteline, kao i kod drugih domaćina, jasno se uočava prisustvo patogena. Vilina kosica odnosno njeno končasto stablo, najčešće žućkaste crvenkaste ili narandžaste boje, uvijeno je u vidu spleta na stablima i išću biljaka domaćina. Ova pojava se lako zapaža na rubu žutih fleka u usjevu gdje parazitirane biljke nisu uginule. Parazitirane biljke i crvene djeteline zaostaju porastu,slabe i na kraju uginu. Zbog toga se u usjevu pojavljuju ogoljena mjesta, na čijem rubu se na biljkama lucerke i crvene djeteline razvija vilina kosica šireći se u usjeve.Vilina kosica se razmnožava i širi sjemenom i fragmentima končastog stabla, koji se raznose prilikom košenja. Sjeme viline kosice je veoma postojano.U zemljišu može da održi vitalnost i do 10 godina. Klija jedino kada se nađe na ili pri samoj površini zemljišta (efekat svjetlosti). Nedozrele sjemenke proklijaju brže od zrelih, kod kojih neke proklijaju tek posle više  godina.Optimalna temperatura za klijanje sjemena 12 i 18 ⁰C a kod C. pentagona između 20 i 30 ⁰C,. Iz sjemena se pri klijanju razvija jedan blijedožut, tanak končić, koji ima pozitivno geotropan porast. Kada se priljubi  uz zemlju končić se izdiže drugim krajem, noseći na svom vrhu, odnosno kraju ostatke semenke. Končić se pri daljem porastu spiralno pokreće. Končić i tako može da raste i da izdrži nekoliko dana. Ako za to vrijeme dospje na stablo domaćina uvija sa oko njega, obrazuje apresorijum, a iz njega se razvija klinasti izraštaj koji ulazi u stablo domaćina i transformiše se u haustoriju. Ona uspostavlja vezu sa sudovima, prije svega sa sitastim cjevima iz kojih crpi hranu. Sjeme viline kosice se održava u sjemenu lucerke i crvene djeteline, a može se širiti i na druge načine. Sjeme može proći kroz probavni trakt životinja, a da ne bude oštećeno, pa se tako širi i stajnakom.

 

MJERE ZAŠTITE

Osnovna mjera zaštite od viline kosice je sjetva čistog  sjemena lucerke i djeteline, bez sadržaja sjemena ove parazitne cvjetnice. Često se sjeme lucerke i djeteline dobija sa površina na kojima nije bilo parazita, odnosno viline kosice. Treba obratiti pažnju da se u sjeme lucerke i djeteline na unese  sjeme viline kosice mašinama za žetvu , odnosno vršidbu. Sjeme lucerke i djeteline prije stavljanja u promet treba očistiti od sjemena viline kosice. Ovo se postiže trifoli mašinama. Na površinu sjemena viline kosice postoje alveolarna udubljenja ,po čemu se bitno razlikuje od sjemena lucerke i djeteline ( po veličini i izgledu je slično). Zbog toga se sve sjeme pomiješa sa opiljcima, odnosno prašinom gvožđa, koje upada u alveolarna udubljenja  na površini sjemena  viline kosice omogućujući elektromagnetnom bubnju Trifoli mašine da ih privuče i time odstrani od zdravog sjemena lucerke i djeteline.Usjev lucerke i crvene djeteline je neophodno zasnivati  na parcelama gdje u zemljištu nema sjemena viline kosice, odnosno gdje ranije nije bilo ovog parazita  tokom 10 i  više godina,ili gdje sjeme parazita nije unijeto stajnjakom. Po zasnivanju usjeva lucerke i djeteline obratiti pažnju i ne dozvoliti da se u lucerište, odnosno djetelinište unese vilina kosica bilo sjemenom ili fragmentima stabla.Unošenje parazita se može ostvariti oruđima i mašinama za rad (kosa i kosilica), transportnim sredstvima, kao i stokom koja pase ili prelazi preko usjeva. Ukoliko se vilina kosica pojavi u lucerištu i djeteliništu ne smije joj se dozvoliti da formira sjeme, jer je tada znatno teže njeno suzbijanje. Mjesta zahvaćena vilinom kosicom treba pokositi za jedan metar šire od zahvaćene površine, prema centru oaze, a ne u suprotnom smjeru. Košenje mora biti do zemlje. Pokošene biljke iznijeti u plastičnom džaku ( da se ne rasturaju fragmenti stabla i tako parazit širi) i mogu se dati stoci. Pokošenu površinu tretirati herbicidima, ili rastvorom plavog kamena ( 5 %) ili sumporna kiselina ( 8 % zapreminski  ). Ako vilima kisica donese sjeme njeno suzbijanje zahtjeva drugi pristup. Zahvaćenu površinu, kao i metar čistog usjeva pokositi i ostaviti da se prosuši. Na tako osušenu masu dodati još i slame ili sijeno kao i izvjesnu količinu nafte ili petroleuma, da bi vatra bila što burnija.Tako pripremljenu masu zapaliti. Ovako istretirana mjesta prekopati i ponovo podsijati. U suzbijanju viline kosice mogu se primjenjivati  i herbicidi, ( hlortal-dimetil). Herbicidi se primjenjuju na početku  kretanja vegetacije, kao i poslije prvog otkosa. U slučaju da usjev djeteline ili lucerke bude masovno napadnut , pa zbog toga dođe do uginuća znatnog broja biljaka, najracionalnije je  usjev razorati i na toj površini tokom desetak godina gajiti biljke koje vilina kosica ne napada.